SWARA-108 FENUGREEK
Uniform pod fill with lustrous golden grains, high test weight, and strong powdery mildew tolerance. Well-suited for both leaf and grain production.
Survey No. 294, Plot No. 1/12, Kalavad Road, Chhapra-360021, Ta. Lodhika, Dist. Rajkot (Guj.) India.
Customer Care: +91 94289 70514
Package of Practices
1. Climate & Soil Requirements
Climate: SWARA-108 is an excellent rabi (winter) season crop variety. It thrives best in cool and dry weather. Open sunshine and cool breeze during crop maturity and grain filling enhance crop quality. The ideal temperature for germination is 18°C to 25°C.
Soil Type: Fertile loam, medium black, and well-drained soils are the best. The soil pH should range between 6.5 and 7.5. Excessively waterlogged or saline soils are unsuitable for fenugreek cultivation.
2. Crop Seasons (India)
Sowing Window: In India (especially Gujarat and central India), the optimum sowing time for SWARA-108 fenugreek is from mid-October to the end of November (October 15 to November 30). Timely sowing ensures good branching and high yields.
3. Seed Rate & Sowing Management
Seed Rate:
For grain (seed) production: 25 to 30 kg per hectare.
For leafy greens (vegetable) production: 40 to 50 kg per hectare.
Seed Treatment: Treat seeds with Carboxin or Thiram @ 2.5 g/kg of seed to protect against seed-borne diseases. Being a leguminous crop, seed inoculation with Rhizobium Culture and PSB is strongly recommended.
Sowing Depth & Spacing: Maintain a row-to-row spacing of 30 cm and a plant-to-plant spacing of 10 cm. Do not sow seeds deeper than 2 to 3 cm.
4. Land Preparation
Plough the field 2 to 3 times followed by planking to obtain a fine, well-leveled, and weed-free seedbed. Adequate soil moisture prior to sowing is essential.
5. Nutrient Management
Organic Matter: Apply 8 to 10 tonnes of well-rotted Farmyard Manure (FYM) and mix it well into the soil during land preparation.
Chemical Fertilizers (NPK):
Nitrogen (N): 20 to 25 kg/ha (as a basal dose)
Phosphorus (P2O5): 40 to 50 kg/ha
Potash (K2O): 20 kg/ha (as required)
Application Schedule: 100% of Phosphorus, Potash, and Nitrogen should be applied as a basal dose in the soil at the time of sowing.
6. Water Management (Irrigation)
The SWARA-108 crop requires timely and light irrigations:
Critical Stages:
Germination stage (immediate irrigation after sowing, and light watering on the 4th–5th day)
Branching stage (30–35 days after sowing)
Flowering stage (55–60 days after sowing)
Grain filling stage (75–80 days after sowing)
Irrigation Method: Drip or light sprinkler irrigation is ideal. Water stagnation should be avoided in the field.
7. Weed Control
Mechanical Control: Perform light weeding or hoeing twice at 25–30 days and 45 days after sowing to keep the soil loose.
Chemical Control: Apply pre-emergence herbicide Pendimethalin @ 2.5 L/ha within 2 to 3 days of sowing.
8. Crop Protection (Pests & Diseases)
Major Pests:
Aphids: The primary pest of fenugreek that sucks sap from tender shoots and flowers.
Management: Spray Dimethoate 30 EC @ 1.5 ml/L or Imidacloprid 17.8 SL @ 0.3 ml/L of water.
Major Diseases:
Powdery Mildew and Leaf Spot:
Management: Spray Wettable Sulphur 80% WP @ 2.5 g/L or Mancozeb 75% WP @ 2.5 g/L of water immediately upon noticing symptoms.
9. Harvesting & Storage
Harvesting Index: Harvest in the morning or evening when plant leaves turn yellow and shed, pods turn yellow or brown, and grains become hard.
Storage: Sun-dry the harvested plants thoroughly before separating the grains. Clean the grains, bring the moisture content below 10% to 12%, and store them in a well-ventilated godown.
स्वरा 108 जावरा मेथा बीज पैकेज ऑफ प्रैक्टिसेस (Package of Practices)
1. जलवायु और मिट्टी की आवश्यकताएं
जलवायु: SWARA-108 रबी (सर्दियों) की फसल की एक उत्कृष्ट किस्म है। इसे ठंडा और शुष्क मौसम बहुत अनुकूल होता है। फसल तैयार होने के समय और दाने भरते समय खुला धूप और ठंडी हवा फसल की गुणवत्ता को बढ़ाती है। अंकुरण के लिए आदर्श तापमान 18°C से 25°C है।
मिट्टी का प्रकार: उपजाऊ दोमट, मध्यम काली और उत्तम जल निकासी वाली मिट्टी सबसे श्रेष्ठ है। मिट्टी का pH मान 6.5 से 7.5 के बीच होना चाहिए। अत्यधिक जलभराव वाली या क्षारीय मिट्टी मेथी की फसल के लिए अनुपयुक्त है।
2. फसल के मौसम (भारत)
बुवाई का समय: भारत (विशेषकर गुजरात और मध्य भारत) में SWARA-108 मेथी की बुवाई का सबसे अच्छा समय अक्टूबर के मध्य से नवंबर के अंत (15 अक्टूबर से 30 नवंबर) तक है। समय पर बुवाई करने से पौधों की शाखाओं का विकास अच्छा होता है और भरपूर पैदावार मिलती है।
3. बीज दर और बुवाई प्रबंधन
बीज की मात्रा (Seed Rate):
दाने (बीज) उत्पादन के लिए: 25 से 30 किलोग्राम प्रति हेक्टेयर।
पत्तियों (सब्जी/भाजी) के लिए: 40 से 50 किलोग्राम प्रति हेक्टेयर।
बीज उपचार (Seed Treatment): बीज जनित रोगों से बचाव के लिए कार्बोक्सिन या थिरम @ 2.5 ग्राम/किग्रा बीज से उपचारित करें। दलहनी फसल होने के कारण राइजोबियम कल्चर (Rhizobium Culture) और PSB का उपचार अवश्य दें।
बुवाई की गहराई और दूरी: कतार से कतार की दूरी 30 सेमी और पौधे से पौधे की दूरी 10 सेमी रखें। बीजों को 2 से 3 सेमी से अधिक गहराई पर न बोएं।
4. खेत की तैयारी
मिट्टी को भुरभुरा, समतल और खरपतवार मुक्त बनाने के लिए 1 से 2 बार जुताई करके पाटा लगाएं। बुवाई से पहले खेत में पर्याप्त नमी होना अनिवार्य है।
5. पोषक तत्व प्रबंधन (खाद एवं उर्वरक)
जैविक खाद: खेत की तैयारी के समय 8 से 10 टन अच्छी तरह सड़ी हुई गोबर की खाद (FYM) मिट्टी में अच्छी तरह मिला लें।
रासायनिक उर्वरक (NPK):
नाइट्रोजन (N): 20 से 25 किग्रा/हेक्टेयर (आधार खाद के रूप में)
फास्फोरस (P2O5): 40 से 50 किग्रा/हेक्टेयर
पोटाश (K2O): 20 किग्रा/हेक्टेयर (आवश्यकतानुसार)
उर्वरक देने का समय: 100% फास्फोरस, पोटाश और नाइट्रोजन की मात्रा बुवाई के समय ही आधार खाद के रूप में मिट्टी में दे देनी चाहिए।
6. जल प्रबंधन (सिंचाई)
SWARA-108 फसल को समय पर और हल्की सिंचाई की आवश्यकता होती है:
क्रांतिक अवस्थाएं (Critical Stages):
अंकुरण अवस्था (बुवाई के तुरंत बाद और 4-5 दिन पर हल्की सिंचाई)
शाखाएं निकलते समय (बुवाई के 30-35 दिन बाद)
फूल आने की अवस्था (बुवाई के 55-60 दिन बाद)
दाने भरते समय (बुवाई के 75-80 दिन बाद)
सिंचाई विधि: टपक सिंचाई या हल्की फव्वारा (Sprinkler) सिंचाई श्रेष्ठ है। खेत में पानी रुकना नहीं चाहिए।
7. खरपतवार नियंत्रण
यांत्रिक नियंत्रण: बुवाई के 25 से 30 दिन बाद और 45 दिन बाद दो बार हल्की गुड़ाई या निराई करें, ताकि मिट्टी पोली रहे।
रासायनिक नियंत्रण: बुवाई के 2 से 3 दिन के भीतर पेंडिमेथालिन @ 2.5 लीटर/हेक्टेयर की दर से प्री-इमर्जेंस छिड़काव करें।
8. फसल सुरक्षा (कीट एवं रोग)
प्रमुख कीट:
माहू/एफिड (Aphids): यह मेथी का सबसे मुख्य कीट है जो कोपलों और फूलों का रस चूसता है।
नियंत्रण: डाइमेथोएट 30 EC @ 1.5 मिली/लीटर या इमिडाक्लोप्रिड 17.8 SL @ 0.3 मिली/लीटर पानी में मिलाकर छिड़काव करें।
प्रमुख रोग:
पाउडरी मिल्ड्यू/छाछ्या (Powdery Mildew) और पत्तियों के धब्बे (Leaf Spot):
नियंत्रण: रोग के लक्षण दिखते ही तुरंत वेटेबल सल्फर 80% WP @ 2.5 ग्राम/लीटर या मैंकोजेब 75% WP @ 2.5 ग्राम/लीटर पानी में मिलाकर छिड़काव करें।
9. कटाई और भंडारण
कटाई का समय: जब पौधों की पत्तियां पीली पड़कर झड़ जाएं और फलियां (Pods) पीले या भूरे रंग की हो जाएं तथा दाने कठोर हो जाएं, तब सुबह या शाम के समय फसल की कटाई करें।
भंडारण (Storage): कटाई के बाद पौधों को धूप में अच्छी तरह सुखाकर दाने अलग कर लें। दानों को साफ करके नमी की मात्रा 10% से 12% के भीतर लाएं और हवादार गोदाम में भंडारण करें।
સ્વરા-૧૦૮ જાવરામેથો બિયારણ (FENUGREEK / METHI SEEDS)
પદ્ધતિઓનું પેકેજ (Package of Practices)
૧. આબોહવા અને જમીનની જરૂરિયાતો
આબોહવા: SWARA-108 એ રબી (શિયાળા) ઋતુનો ઉત્કૃષ્ટ પાક છે. તેને ઠંડુ અને સૂકું હવામાન ખૂબ જ માફક આવે છે. પાક તૈયાર થતી વખતે અને દાણા ભરાતી વખતે ખુલ્લો તડકો અને ઠંડી હવા પાકની ગુણવત્તા વધારે છે. અંકુરણ માટે આદર્શ તાપમાન ૧૮°C થી ૨૫°C છે.
જમીનનો પ્રકાર: ફળદ્રુપ ગોરાડુ, મધ્યમ કાળી અને ઉત્તમ નિતારવાળી જમીન સૌથી શ્રેષ્ઠ છે. જમીનનો pH આંક ૬.૫ થી ૭.૫ ની વચ્ચે હોવો જોઈએ. વધુ પડતી પાણી ભરાઈ રહે તેવી કે ક્ષારીય જમીન મેથીના પાક માટે અયોગ્ય છે.
૨. પાકની ઋતુઓ (ભારત)
વાવણીનો સમય: ભારતમાં (ખાસ કરીને ગુજરાત અને મધ્ય ભારતમાં) SWARA-108 મેથીની વાવણીનો શ્રેષ્ઠ સમય ઓક્ટોબરના મધ્યથી નવેમ્બરના અંત (૧૫ ઓક્ટોબરથી ૩૦ નવેમ્બર) સુધીનો છે. સમયસર વાવણી કરવાથી છોડની શાખાઓનો વિકાસ સારો થાય છે અને ભરપૂર ઉત્પાદન મળે છે.
૩. બીજ દર અને વાવણી વ્યવસ્થાપન
બીજ દર (Seed Rate):
દાણા (બીજ) ઉત્પાદન માટે: હેક્ટર દીઠ ૨૫ થી ૩૦ કિલોગ્રામ.
પાંદડા (શાકભાજી/ભાજી) માટે: હેક્ટર દીઠ ૪૦ થી ૫૦ કિલોગ્રામ.
બીજ માવજત (Seed Treatment): બીજજન્ય રોગોથી બચવા માટે કાર્બોક્સિન અથવા થિરામ @ ૨.૫ ગ્રામ/કિલો બીજની માવજત આપવી. કઠોળ વર્ગ હોવાથી રાઈઝોબિયમ કલ્ચર (Rhizobium Culture) અને PSB ની માવજત અવશ્ય આપવી.
વાવણીની ઊંડાઈ અને અંતર: કતારથી કતારનું અંતર ૩૦ સેમી અને છોડથી છોડનું અંતર ૧૦ સેમી રાખવું. બીજને ૨ થી ૩ સેમી કરતા વધુ ઊંડે ન વાવવું.
૪. ખેત તૈયારી:
જમીનને ભુરભુસી, સમતલ અને નીંદણ મુક્ત બનાવવા માટે ૨ થી ૩ વખત ખેડ કરી પાટો મારવો. વાવણી પહેલા જમીનમાં પૂરતો ભેજ હોવો અનિવાર્ય છે.
૫. પોષક તત્વો વ્યવસ્થાપન (ખાતરો)
સેન્દ્રિય ખાતર: ખેત તૈયારી વખતે હેક્ટર દીઠ ૮ થી ૧૦ ટન સારી રીતે સડેલું છાણિયું ખાતર (FYM) જમીનમાં સારી રીતે ભેળવવું.
રાસાયણિક ખાતરો (NPK):
નાઇટ્રોજન (N): ૨૦ થી ૨૫ કિગ્રા/હેક્ટર (પાયાના ખાતર તરીકે)
ફોસ્ફરસ (P2O5): ૪૦ થી ૫૦ કિગ્રા/હેક્ટર
પોટાશ (K2O): ૨૦ કિગ્રા/હેક્ટર (જરૂરિયાત મુજબ)
ખાતર આપવાનું સમયપત્રક: ૧૦૦% ફોસ્ફરસ, પોટાશ અને નાઇટ્રોજનનો જથ્થો વાવણી વખતે જ પાયાના ખાતર તરીકે જમીનમાં આપી દેવો.
૬. પિયત વ્યવસ્થાપન (સિંચાઈ)
SWARA-108 પાકને સમયસર અને હળવા પિયતની જરૂર પડે છે:
કટોકટીની અવસ્થાઓ (Critical Stages):
અંકુરણ અવસ્થા (વાવણી પછી તરત અને ૪-૫ દિવસે હલકું પિયત)
શાખાઓ ફૂટતી વખતે (વાવણી પછી ૩૦-૩૫ દિવસે)
ફૂલ બેસવાની અવસ્થા (વાવણી પછી ૫૫-૬૦ દિવસે)
દાણા ભરાતી વખતે (વાવણી પછી ૭૫-૮૦ દિવસે)
પિયત પદ્ધતિ: ટપક સિંચાઈ કે હળવું ફુવારા (Sprinkler) પિયત શ્રેષ્ઠ છે. ખેતરમાં પાણી ભરાવું ન જોઈએ.
૭.નીંદણ નિયંત્રણ
યાંત્રિક નિયંત્રણ: વાવણી પછી ૨૫ થી ૩૦ દિવસે અને ૪૫ દિવસે એમ બે વખત હલકી કોદાળી કે નિંદામણ કરવું, જેથી જમીન પોચી રહે.
રાસાયણિક નિયંત્રણ: વાવણીના ૨ થી ૩ દિવસની અંદર પેન્ડીમેथालિન @ ૨.૫ લિટર/હેક્ટરના દરે પ્રી-ઇમર્જન્સ છંટકાવ કરવો.
૮.પાક સંરક્ષણ (જીવાત અને રોગ)
મુખ્ય જીવાતો:
મોલોમશી/એફિડ (Aphids): આ મેથીની સૌથી મુખ્ય જીવાત છે જે કોપળો અને ફૂલોનો રસ ચૂસે છે.
નિયંત્રણ: ડાયમેથોએટ ૩૦ EC @ ૧.૫ મિલી/લિટર અથવા ઇમિડાક્લોપ્રिड ૧૭.૮ SL @ ૦.૩ મિલી/લિટર પાણીમાં ભેળવી છંટકાવ કરવો.
મુખ્ય રોગો:
પાવડરી મિલ્વ્યુ/છારો (Powdery Mildew) અને પાંદડાના ધાબા (Leaf Spot):
નિયંત્રણ: રોગના લક્ષણો દેખાય કે તરત જ વેટેબલ સલ્ફર ૮૦% WP @ ૨.૫ ગ્રામ/લિટર અથવા મેન્કોઝેબ ૭૫% WP @ ૨.૫ ગ્રામ/લિટર પાણીમાં ભેળવી છંટકાવ કરવો.
૯.કાપણી અને સંગ્રહ
કાપણીનો સમય: જ્યારે છોડના પાંદડા પીળા પડીને ખરી પડે અને શિંગો (Pods) પીળી કે કથ્થઈ રંગની થઈ જાય તથા દાણા કઠિન બને ત્યારે સવારે કે સાંજે પાકની કાપણી કરવી.
સંગ્રહ (Storage): કાપણી પછી છોડને તડકામાં સારી રીતે સૂકવીને દાણા છૂટા પાડવા. દાણાને સાફ કરીને ભેજનું પ્રમાણ ૧૦% થી ૧૨% ની અંદર લાવવું અને હવાઉજાસવાળા ગોડાઉનમાં સંગ્રહ કરવો.
⚖️ ⚖️ Disclaimer in Multiple Languages
English
The Package of Practices provided here is based on recommended agricultural guidelines and best practices. Crop performance depends on several external factors including weather conditions, soil fertility, irrigation availability, pest and disease incidence, and unforeseen natural events such as drought, flood, or other disasters. The seed company shall not be held responsible or liable for any loss, damage, or reduced yield arising from such uncontrollable factors. Farmers are advised to adopt practices as per local conditions and consult agricultural experts where necessary.
हिन्दी (Hindi)
यह पैकेज ऑफ प्रैक्टिसेस अनुशंसित कृषि दिशानिर्देशों और सर्वोत्तम प्रथाओं पर आधारित है। फसल का प्रदर्शन मौसम की स्थिति, मिट्टी की उर्वरता, सिंचाई की उपलब्धता, कीट एवं रोग का प्रकोप तथा सूखा, बाढ़ या अन्य प्राकृतिक आपदाओं जैसे अप्रत्याशित कारणों पर निर्भर करता है। इन अनियंत्रित कारकों के कारण किसी भी प्रकार की हानि, नुकसान या कम उपज के लिए बीज कंपनी जिम्मेदार नहीं होगी। किसानों को स्थानीय परिस्थितियों के अनुसार प्रथाओं को अपनाने और कृषि विशेषज्ञों से परामर्श करने की सलाह दी जाती है।
ગુજરાતી (Gujarati)
અહીં આપેલ પેકેજ ઑફ પ્રેક્ટિસીસ ભલામણ કરાયેલા કૃષિ માર્ગદર્શિકા અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ પર આધારિત છે. પાકનું ઉત્પાદન હવામાનની પરિસ્થિતિ, જમીનની ઉર્વરતા, સિંચાઈની ઉપલબ્ધતા, જીવાત અને રોગચાળો, તેમજ અનિશ્ચિત કુદરતી આફતો જેમ કે દુષ્કાળ, પૂરની પરિસ્થિતિ વગેરે પર નિર્ભર છે. આવા અનિયંત્રિત પરિબળોના કારણે થતી કોઈપણ નુકશાની, નુકસાન અથવા ઓછી ઉપજ માટે બીજ કંપની જવાબદાર નહીં હોય. ખેડૂતોને સ્થાનિક પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પદ્ધતિઓ અપનાવવા અને કૃષિ નિષ્ણાતોની સલાહ લેવા વિનંતી છે.
मराठी (Marathi)
येथे दिलेला पॅकेज ऑफ प्रॅक्टिसेस शिफारस केलेल्या कृषी मार्गदर्शक तत्त्वांवर आणि सर्वोत्तम पद्धतींवर आधारित आहे. पिकाचे उत्पादन हवामानाची परिस्थिती, मातीची सुपीकता, सिंचनाची उपलब्धता, कीड व रोगाचा प्रादुर्भाव तसेच दुष्काळ, पूर किंवा इतर नैसर्गिक आपत्ती यांसारख्या अनपेक्षित घटनांवर अवलंबून असते. अशा अनियंत्रित घटकांमुळे होणाऱ्या कोणत्याही तोटा, हानी किंवा कमी उत्पादनाबद्दल बीज कंपनी जबाबदार राहणार नाही. शेतकऱ्यांनी स्थानिक परिस्थितीनुसार पद्धती स्वीकाराव्यात आणि कृषी तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
தமிழ் (Tamil)
இங்கு வழங்கப்படும் நடைமுறைகளின் தொகுப்பு பரிந்துரைக்கப்பட்ட வேளாண் வழிகாட்டுதல்கள் மற்றும் சிறந்த முறைகளை அடிப்படையாகக் கொண்டது. பயிரின் செயல்திறன் வானிலை நிலைமைகள், மண் வளம், பாசன வசதி, பூச்சி மற்றும் நோய் தாக்கம் மற்றும் வறட்சி, வெள்ளம் போன்ற இயற்கை பேரிடர்கள் போன்ற கட்டுப்படுத்த முடியாத காரணிகளின் மீது அமைகிறது. இப்படிப்பட்ட காரணிகளால் ஏற்படும் இழப்பு, சேதம் அல்லது குறைந்த விளைவுக்கு விதை நிறுவனம் பொறுப்பாகாது. விவசாயிகள் உள்ளூர் சூழ்நிலைகளுக்கு ஏற்ப நடைமுறைகளைத் தேர்வு செய்து, வேளாண் நிபுணர்களை அணுக அறிவுறுத்தப்படுகிறார்கள்.
తెలుగు (Telugu)
ఇక్కడ ఇచ్చిన ప్యాకేజీ ఆఫ్ ప్రాక్టీసులు సిఫార్సు చేసిన వ్యవసాయ మార్గదర్శకాలు మరియు ఉత్తమ పద్ధతుల ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి. పంట ఉత్పత్తి వాతావరణ పరిస్థితులు, నేల సారవంతం, నీటి లభ్యత, పురుగులు మరియు వ్యాధుల ప్రభావం, అలాగే ఎండబారడం, వరదలు లేదా ఇతర ప్రకృతి వైపరీత్యాలు వంటి నియంత్రించలేని అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇలాంటి కారణాల వల్ల కలిగే నష్టం, నష్టపరిహారం లేదా దిగుబడి తగ్గుదల కోసం విత్తన కంపెనీ బాధ్యత వహించదు. రైతులు స్థానిక పరిస్థితుల ప్రకారం పద్ధతులను అనుసరించి, వ్యవసాయ నిపుణులను సంప్రదించడం మంచిది.