TILAK CORIANDER (Dhana)
Medium maturity variety with non-shattering umbels, high seed count, and rich essential oil flavor. Superior grain retention during mechanical threshing.
Survey No. 294, Plot No. 1/12, Kalavad Road, Chhapra-360021, Ta. Lodhika, Dist. Rajkot (Guj.) India.
Customer Care: +91 94289 70514
Package of Practices
1. Climate & Soil Requirements
Climate: Coriander is primarily a rabi (winter) season crop. It thrives best in cool and dry weather. Excessive humidity, rainfall, or cloudy weather during crop maturity and grain filling can increase the incidence of fungal diseases. The ideal temperature for germination is 20°C to 25°C.
Soil Type: Medium black soil, loam, or well-drained fertile soils are ideal. The soil pH should range between 6.5 and 7.5. Excessively heavy clay or waterlogged soils are unsuitable for coriander cultivation.
2. Crop Seasons (India)
Sowing Window: In India (especially Gujarat and central India), the optimum sowing time for coriander is from mid-October to the end of November (October 15 to November 30). Timely sowing ensures good vegetative growth and high-quality grains.
3. Seed Rate & Sowing Management
Seed Rate:
For whole (uncracked) seeds: 25 to 30 kg per hectare.
For split (two-halves) seeds: 15 to 20 kg per hectare (gently rubbing the seeds into two halves before sowing ensures faster and more uniform germination).
Seed Treatment: Treat seeds with Carboxin or Thiram @ 2.5 g/kg of seed to protect against seed-borne and root diseases.
Sowing Depth & Spacing: Maintain a row-to-row spacing of 30 cm and a plant-to-plant spacing of 10 cm. Do not sow seeds deeper than 2 to 3 cm to ensure smooth germination.
4. Land Preparation
Plough the field 2 to 3 times followed by planking to obtain a fine, well-leveled, and weed-free seedbed. Adequate soil moisture prior to sowing is essential.
5. Nutrient Management
Organic Matter: Apply 8 to 10 tonnes of well-rotted Farmyard Manure (FYM) and mix it well into the soil during land preparation.
Chemical Fertilizers (NPK):
Nitrogen (N): 40 to 50 kg/ha
Phosphorus (P2O5): 30 to 40 kg/ha
Potash (K2O): 20 kg/ha (as required)
Application Schedule:
Apply 100% of Phosphorus, Potash, and 50% of Nitrogen as a basal dose at the time of sowing.
Apply the remaining 50% of Nitrogen as a top-dressing at 30 to 35 days after sowing (during branching).
6. Water Management (Irrigation)
Coriander requires light and timely irrigations as per crop needs:
Critical Stages:
Germination stage (immediate irrigation after sowing, and light watering on the 4th–5th day if needed)
Branching stage (30–35 days after sowing)
Flowering stage (60–65 days after sowing)
Grain filling/development stage (80–85 days after sowing)
Irrigation Method: Drip or light sprinkler irrigation is ideal. Avoid waterlogging to prevent root rot.
7. Weed Control
Mechanical Control: Perform light weeding or hoeing twice at 25–30 days and 45 days after sowing to keep the soil loose and aerated.
Chemical Control: Apply pre-emergence herbicide Pendimethalin @ 2.5 L/ha within 2 to 3 days of sowing.
8. Crop Protection (Pests & Diseases)
Major Pests:
Aphids: The primary pest of coriander that sucks sap from tender shoots and flowers, making the plants sticky.
Management: Spray Dimethoate 30 EC @ 1.5 ml/L or Imidacloprid 17.8 SL @ 0.3 ml/L of water.
Major Diseases:
Powdery Mildew: Appears as a white powdery growth on leaves and stems.
Management: Spray Wettable Sulphur (80% WP) @ 2.5 g/L or Hexaconazole @ 1 ml/L of water immediately upon noticing symptoms.
9. Harvesting & Storage
Harvesting Index: Harvest in the morning or evening when plants turn yellowish and more than 50% to 60% of the grains turn golden-brown. Delaying harvest can cause grain shattering.
Storage: Tie the harvested plants into small bundles and sun-dry them in the shade for a few days. Thresh to separate the grains and dry them thoroughly in the sun. Grain moisture content must be maintained below 10% to 12% for safe storage.
तिलक – धनिया बीज (TILAK CORIANDER SEEDS)
पैकेज ऑफ प्रैक्टिसेस (Package of Practices)
1. जलवायु और मिट्टी की आवश्यकताएं
जलवायु: धनिया मुख्य रूप से रबी (सर्दियों) की फसल है। इसे ठंडा और शुष्क मौसम बहुत अनुकूल होता है। फसल तैयार होने के समय और दाने भरते समय यदि अत्यधिक नमी या बादल छाए रहें, तो फफूंद जनित रोगों की संभावना बढ़ जाती है। अंकुरण के लिए आदर्श तापमान 20°C से 25°C है।
मिट्टी का प्रकार: मध्यम काली मिट्टी, दोमट या अच्छी उपजाऊ और उत्तम जल निकासी वाली मिट्टी सबसे उत्तम है। मिट्टी का pH मान 6.5 से 7.5 के बीच होना चाहिए। भारी चिकनी या जलभराव वाली मिट्टी धनिया की फसल के लिए अनुपयुक्त है।
2. फसल के मौसम (भारत)
बुवाई का समय: भारत (विशेषकर गुजरात और मध्य भारत) में धनिया की बुवाई का सबसे अच्छा समय अक्टूबर के मध्य से नवंबर के अंत (15 अक्टूबर से 30 नवंबर) तक है। समय पर बुवाई करने से पौधों की वानस्पतिक वृद्धि अच्छी होती है और उच्च गुणवत्ता वाले दाने मिलते हैं।
3. बीज दर और बुवाई प्रबंधन
बीज की मात्रा (Seed Rate):
साबुत (अखंड) बीजों के लिए: 25 से 30 किलोग्राम प्रति हेक्टेयर।
विभाजित (दो टुकड़ों में किए गए) बीजों के लिए: 15 से 20 किलोग्राम प्रति हेक्टेयर (बुवाई से पहले बीजों को हल्के हाथों से रगड़कर दो भागों में बांटने से अंकुरण तेज और एक समान होता है)।
बीज उपचार (Seed Treatment): बीज जनित और जड़ के रोगों से बचाव के लिए कार्बोक्सिन या थिरम @ 2.5 ग्राम/किग्रा बीज से उपचारित अवश्य करें।
बुवाई की गहराई और दूरी: कतार से कतार की दूरी 30 सेमी और पौधे से पौधे की दूरी 10 सेमी रखें। बीजों को 2 से 3 सेमी से अधिक गहराई पर न बोएं, ताकि अंकुरण आसानी से हो सके।
4. खेत की तैयारी
मिट्टी को भुरभुरा, समतल और खरपतवार मुक्त बनाने के लिए 1 से 2 बार जुताई करके पाटा लगाएं। बुवाई से पहले खेत में पर्याप्त नमी होना आवश्यक है।
5. पोषक तत्व प्रबंधन (खाद एवं उर्वरक)
जैविक खाद: खेत की तैयारी के समय 8 से 10 टन अच्छी तरह सड़ी हुई गोबर की खाद (FYM) मिट्टी में अच्छी तरह मिला लें।
रासायनिक उर्वरक (NPK):
नाइट्रोजन (N): 40 से 50 किग्रा/हेक्टेयर
फास्फोरस (P2O5): 30 से 40 किग्रा/हेक्टेयर
पोटाश (K2O): 20 किग्रा/हेक्टेयर (आवश्यकतानुसार)
उर्वरक देने का समय:
बुवाई के समय 100% फास्फोरस, पोटाश और 50% नाइट्रोजन आधार खाद के रूप में दें।
शेष 50% नाइट्रोजन बुवाई के 30 से 35 दिन बाद (शाखाएं निकलते समय) टॉप-ड्रेसिंग के रूप में दें।
6. जल प्रबंधन (सिंचाई)
धनिया की फसल को आवश्यकतानुसार हल्की सिंचाई की आवश्यकता होती है:
क्रांतिक अवस्थाएं (Critical Stages):
अंकुरण का समय (बुवाई के तुरंत बाद और यदि आवश्यक हो तो 4-5 दिन पर हल्की सिंचाई)
शाखाएं निकलते समय (बुवाई के 30-35 दिन बाद)
फूल आने की अवस्था (बुवाई के 60-65 दिन बाद)
दाने भरते/विकसित होते समय (बुवाई के 80-85 दिन बाद)
सिंचाई विधि: टपक सिंचाई या हल्की फव्वारा (Sprinkler) सिंचाई उत्तम है। अधिक पानी भरने से जड़ें सड़ सकती हैं।
7. खरपतवार नियंत्रण
यांत्रिक नियंत्रण: बुवाई के 25 से 30 दिन बाद और 45 दिन बाद दो बार हल्की गुड़ाई या निराई करें, ताकि मिट्टी पोली रहे और जड़ों को पर्याप्त हवा मिले।
रासायनिक नियंत्रण: बुवाई के 2 से 3 दिन के भीतर पेंडिमेथालिन @ 2.5 लीटर/हेक्टेयर की दर से प्री-इमर्जेंस छिड़काव करें।
8. फसल सुरक्षा (कीट एवं रोग)
प्रमुख कीट:
माहू/एफिड (Aphids): यह धनिया का मुख्य कीट है जो कोपलों और फूलों का रस चूसता है, जिससे पौधे चिपचिपे हो जाते हैं।
नियंत्रण: डाइमेथोएट 30 EC @ 1.5 मिली/लीटर या इमिडाक्लोप्रिड 17.8 SL @ 0.3 मिली/लीटर पानी में मिलाकर छिड़काव करें।
प्रमुख रोग:
पाउडरी मिल्ड्यू/छाछ्या (Powdery Mildew): पत्तियों और शाखाओं पर सफेद पाउडर जैसी परत बन जाती है।
नियंत्रण: रोग के लक्षण दिखते ही तुरंत वेटेबल सल्फर (80% WP) @ 2.5 ग्राम/लीटर या हेक्साकोनाजोल @ 1 मिली/लीटर पानी में मिलाकर छिड़काव करें।
9. कटाई और भंडारण
कटाई का समय: जब पौधों का रंग पीला पड़ने लगे और 50% से अधिक दाने सुनहरे-भूरे रंग के हो जाएं, तब सुबह या शाम के समय फसल की कटाई करें। अधिक सूखने देने से दाने झड़ने की संभावना रहती है।
भंडारण (Storage): कटाई के बाद पौधों के छोटे बंडल बनाकर कुछ दिनों तक छाया में सुखाएं। इसके बाद दाने अलग करके उन्हें धूप में अच्छी तरह सुखा लें। भंडारण के समय दानों में नमी की मात्रा 10% से 12% के भीतर होनी चाहिए।
તિલક ધાણા બિયારણ (TILAK CORIANDER SEEDS)
પદ્ધતિઓનું પેકેજ (Package of Practices)
૧. આબોહવા અને જમીનની જરૂરિયાતો
આબોહવા: ધાણા એ મુખ્યત્વે શિયાળુ (રબી) ઋતુનો પાક છે. તેને ઠંડુ અને સૂકું હવામાન ખૂબ જ માફક આવે છે. પાક તૈયાર થતી વખતે અને દાણા ભરાતી વખતે જો વધારે પડતો ભેજ કે વાદળછાયું વાતાવરણ રહે, તો ફૂગજન્ય રોગોનું પ્રમાણ વધી શકે છે. અંકુરણ માટે આદર્શ તાપમાન ૨૦°C થી ૨૫°C છે.
જમીનનો પ્રકાર: મધ્યમ કાળી જમીન, ગોરાડુ અથવા સારી ફળદ્રુપ અને ઉત્તમ નિતારવાળી જમીન સૌથી શ્રેષ્ઠ છે. જમીનનો pH આંક ૬.૫ થી ૭.૫ ની વચ્ચે હોવો જોઈએ. ભારે ચીકણી કે પાણી ભરાઈ રહે તેવી જમીન ધાણાના પાક માટે અયોગ્ય છે.
૨. પાકની ઋતુઓ (ભારત)
વાવણીનો સમય: ભારતમાં (ખાસ કરીને ગુજરાત અને મધ્ય ભારતમાં) ધાણાની વાવણીનો શ્રેષ્ઠ સમય ઓક્ટોબરના મધ્યથી નવેમ્બરના અંત (૧૫ ઓક્ટોબરથી ૩૦ નવેમ્બર) સુધીનો છે. સમયસર વાવણી કરવાથી છોડનો વનસ્પતિક વિકાસ સારો થાય છે અને ગુણવત્તાયુક્ત દાણા મળે છે.
૩. બીજ દર અને વાવણી વ્યવસ્થાપન
બીજ દર (Seed Rate):
સાબૂત (આખા) બીજ માટે: હેક્ટર દીઠ ૨૫ થી ૩૦ કિલોગ્રામ.
ફાડેલા (બે કટકા કરેલા) બીજ માટે: હેક્ટર દીઠ ૧૫ થી ૨૦ કિલોગ્રામ (વાવણી કરતા પહેલા બીજને હળવા હાથે ઘસીને બે ભાગ કરી લેવાથી અંકુરણ ઝડપી અને સમાન થાય છે).
બીજ માવજત (Seed Treatment): બીજજન્ય અને મૂળના રોગોથી બચવા માટે કાર્બોક્સિન અથવા થિરામ @ ૨.૫ ગ્રામ/કિલો બીજની માવજત અવશ્ય આપવી.
વાવણીની ઊંડાઈ અને અંતર: કતારથી કતારનું અંતર ૩૦ સેમી અને છોડથી છોડનું અંતર ૧૦ સેમી રાખવું. બીજને ૨ થી ૩ સેમી કરતા વધુ ઊંડે ન વાવવું, જેથી અંકુરણ સરળતાથી થઈ શકે.
⁴. ખેત તૈયારી
જમીનને ભુરભુસી, સમતલ અને નીંદણ મુક્ત બનાવવા માટે ૨ થી ૩ વખત ખેડ કરી પાટો મારવો. વાવણી પહેલા જમીનમાં પૂરતો ભેજ હોવો જરૂરી છે.
⁵. પોષક તત્વો વ્યવસ્થાપન (ખાતરો)
સેન્દ્રિય ખાતર: ખેત તૈયારી વખતે હેક્ટર દીઠ ૮ થી ૧૦ ટન સારી રીતે સડેલું છાણિયું ખાતર (FYM) જમીનમાં સારી રીતે ભેળવવું.
રાસાયણિક ખાતરો (NPK):
નાઇટ્રોજન (N): ૪૦ થી ૫૦ કિગ્રા/हेક્ટર
ફોસ્ફરસ (P2O5): ૩૦ થી ૪૦ કિગ્રા/हेક્ટર
પોટાશ (K2O): ૨૦ કિગ્રા/हेક્ટર (જરૂરિયાત મુજબ)
ખાતર આપવાનું સમયપત્રક:
વાવણીના સમયે ૧૦૦% ફોસ્ફરસ અને પોટાશ તથા ૫૦% નાઇટ્રોજન પાયાના ખાતર તરીકે આપવો.
બાકી રહેલો ૫૦% નાઇટ્રોજન વાવણી પછી ૩૦ થી ૩૫ દિવસે (શાખાઓ ફૂટતી વખતે) પૂરક ખાતર (Top-Dressing) તરીકે આપવો.
⁶. પિયત વ્યવસ્થાપન (સિંચાઈ)
ધાણાના પાકને જરૂરિયાત મુજબ હળવા પિયતની જરૂર પડે છે:
કટોકટીની અવસ્થાઓ (Critical Stages):
અંકુરણ સમય (વાવણી પછી તરત અને જરૂર પડે તો ૪-૫ દિવસે હલકું પિયત)
શાખાઓ ફૂટતી વખતે (વાવણી પછી ૩૦-૩૫ દિવસે)
ફૂલ બેસવાની અવસ્થા (વાવણી પછી ૬૦-૬૫ દિવસે)
દાણા ભરાતી/વિકાસ પામતી વખતે (વાવણી પછી ૮૦-૮૫ દિવસે)
પિયત પદ્ધતિ: ટપક સિંચાઈ કે હળવું ફુવારા (Sprinkler) પિયત ઉત્તમ છે. વધુ પાણી ભરાવાથી મૂળ સડી શકે છે.
⁷. નીંદણ નિયંત્રણ
યાંત્રિક નિયંત્રણ: વાવણી પછી ૨૫ થી ૩૦ દિવસે અને ૪૫ દિવસે એમ બે વખત હલકી કોદાળી કે નિંદામણ કરવું, જેથી જમીન પોચી રહે અને મૂળને પૂરતી હવા મળે.
રાસાયણિક નિયંત્રણ: વાવણીના ૨ થી ૩ દિવસની અંદર પેન્ડીમેथालિન @ ૨.૫ લિટર/हेક્ટરના દરે પ્રી-ઇमર્જન્સ છંટકાવ કરવો.
⁸. પાક સંરક્ષણ (જીवाત અને રોગ)
મુખ્ય જીवाતો:
મોલોમશી/એફિડ (Aphids): આ ધાણાની મુખ્ય જીવાત છે જે કોપળો અને ફૂલોનો રસ ચૂસે છે, જેનાથી છોડ ચીકણો થઈ જાય છે.
નિયંત્રણ: ડાયમેથોએટ ૩૦ EC @ ૧.૫ મિલી/લિટર અથવા ઇમિડાક્લોપ્રिड ૧૭.८ SL @ ૦.૩ મિલી/લિટર પાણીમાં ભેળવી છંટકાવ કરવો.
મુખ્ય રોગો:
પાવડરી મિલ્વ્યુ/છારો (Powdery Mildew): પાંદડા અને ડાળીઓ પર સફેદ પાવડर જેવું સ્તર બની જાય છે.
નિયંત્રણ: રોગના લક્ષણો દેખાય કે તરત જ વેટેબલ સલ્ફर (Wettable Sulphur 80% WP) @ ૨.૫ ગ્રામ/લિટર અથવા હેક્સાકોનાઝોલ @ ૧ મિલી/લિટર પાણીમાં ભેળવી છંટકાવ કરવો.
⁹. કાપણી અને સંગ્રહ
કાપણીનો સમય: જ્યારે છોડનો રંગ પીળો પડવા લાગે અને ૫૦% થી વધુ દાણા સોનેરી-કથ્થઈ રંગના થઈ જાય ત્યારે સવારે કે સાંજે પાકની કાપણી (લૂણણી) કરવી. વધુ સુકાઈ જવા દેવાથી દાણા ખરી પડવાની શક્યતા રહે છે.
સંગ્રહ (Storage): કાપણી પછી છોડને નાના ભારા બાંધી થોડા દિવસ છાંયડામાં સૂકવવા. ત્યારબાદ દાણા છૂટા પાડીને તડકામાં સારી રીતે સૂકવવા. સંગ્રહ કરતી વખતે દાણામાં ભેજનું પ્રમાણ ૧૦% થી ૧૨% ની અંદર હોવું જોઈએ.
⚖️ ⚖️ Disclaimer in Multiple Languages
English
The Package of Practices provided here is based on recommended agricultural guidelines and best practices. Crop performance depends on several external factors including weather conditions, soil fertility, irrigation availability, pest and disease incidence, and unforeseen natural events such as drought, flood, or other disasters. The seed company shall not be held responsible or liable for any loss, damage, or reduced yield arising from such uncontrollable factors. Farmers are advised to adopt practices as per local conditions and consult agricultural experts where necessary.
हिन्दी (Hindi)
यह पैकेज ऑफ प्रैक्टिसेस अनुशंसित कृषि दिशानिर्देशों और सर्वोत्तम प्रथाओं पर आधारित है। फसल का प्रदर्शन मौसम की स्थिति, मिट्टी की उर्वरता, सिंचाई की उपलब्धता, कीट एवं रोग का प्रकोप तथा सूखा, बाढ़ या अन्य प्राकृतिक आपदाओं जैसे अप्रत्याशित कारणों पर निर्भर करता है। इन अनियंत्रित कारकों के कारण किसी भी प्रकार की हानि, नुकसान या कम उपज के लिए बीज कंपनी जिम्मेदार नहीं होगी। किसानों को स्थानीय परिस्थितियों के अनुसार प्रथाओं को अपनाने और कृषि विशेषज्ञों से परामर्श करने की सलाह दी जाती है।
ગુજરાતી (Gujarati)
અહીં આપેલ પેકેજ ઑફ પ્રેક્ટિસીસ ભલામણ કરાયેલા કૃષિ માર્ગદર્શિકા અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ પર આધારિત છે. પાકનું ઉત્પાદન હવામાનની પરિસ્થિતિ, જમીનની ઉર્વરતા, સિંચાઈની ઉપલબ્ધતા, જીવાત અને રોગચાળો, તેમજ અનિશ્ચિત કુદરતી આફતો જેમ કે દુષ્કાળ, પૂરની પરિસ્થિતિ વગેરે પર નિર્ભર છે. આવા અનિયંત્રિત પરિબળોના કારણે થતી કોઈપણ નુકશાની, નુકસાન અથવા ઓછી ઉપજ માટે બીજ કંપની જવાબદાર નહીં હોય. ખેડૂતોને સ્થાનિક પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પદ્ધતિઓ અપનાવવા અને કૃષિ નિષ્ણાતોની સલાહ લેવા વિનંતી છે.
मराठी (Marathi)
येथे दिलेला पॅकेज ऑफ प्रॅक्टिसेस शिफारस केलेल्या कृषी मार्गदर्शक तत्त्वांवर आणि सर्वोत्तम पद्धतींवर आधारित आहे. पिकाचे उत्पादन हवामानाची परिस्थिती, मातीची सुपीकता, सिंचनाची उपलब्धता, कीड व रोगाचा प्रादुर्भाव तसेच दुष्काळ, पूर किंवा इतर नैसर्गिक आपत्ती यांसारख्या अनपेक्षित घटनांवर अवलंबून असते. अशा अनियंत्रित घटकांमुळे होणाऱ्या कोणत्याही तोटा, हानी किंवा कमी उत्पादनाबद्दल बीज कंपनी जबाबदार राहणार नाही. शेतकऱ्यांनी स्थानिक परिस्थितीनुसार पद्धती स्वीकाराव्यात आणि कृषी तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
தமிழ் (Tamil)
இங்கு வழங்கப்படும் நடைமுறைகளின் தொகுப்பு பரிந்துரைக்கப்பட்ட வேளாண் வழிகாட்டுதல்கள் மற்றும் சிறந்த முறைகளை அடிப்படையாகக் கொண்டது. பயிரின் செயல்திறன் வானிலை நிலைமைகள், மண் வளம், பாசன வசதி, பூச்சி மற்றும் நோய் தாக்கம் மற்றும் வறட்சி, வெள்ளம் போன்ற இயற்கை பேரிடர்கள் போன்ற கட்டுப்படுத்த முடியாத காரணிகளின் மீது அமைகிறது. இப்படிப்பட்ட காரணிகளால் ஏற்படும் இழப்பு, சேதம் அல்லது குறைந்த விளைவுக்கு விதை நிறுவனம் பொறுப்பாகாது. விவசாயிகள் உள்ளூர் சூழ்நிலைகளுக்கு ஏற்ப நடைமுறைகளைத் தேர்வு செய்து, வேளாண் நிபுணர்களை அணுக அறிவுறுத்தப்படுகிறார்கள்.
తెలుగు (Telugu)
ఇక్కడ ఇచ్చిన ప్యాకేజీ ఆఫ్ ప్రాక్టీసులు సిఫార్సు చేసిన వ్యవసాయ మార్గదర్శకాలు మరియు ఉత్తమ పద్ధతుల ఆధారంగా రూపొందించబడ్డాయి. పంట ఉత్పత్తి వాతావరణ పరిస్థితులు, నేల సారవంతం, నీటి లభ్యత, పురుగులు మరియు వ్యాధుల ప్రభావం, అలాగే ఎండబారడం, వరదలు లేదా ఇతర ప్రకృతి వైపరీత్యాలు వంటి నియంత్రించలేని అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఇలాంటి కారణాల వల్ల కలిగే నష్టం, నష్టపరిహారం లేదా దిగుబడి తగ్గుదల కోసం విత్తన కంపెనీ బాధ్యత వహించదు. రైతులు స్థానిక పరిస్థితుల ప్రకారం పద్ధతులను అనుసరించి, వ్యవసాయ నిపుణులను సంప్రదించడం మంచిది.